2.4.11 Fokus niezasłonięty (minimum) (ang.) Focus Not Obscured (Minimum)

Wersja WCAG:

  • 2.2

Poziom:

  • AA

Specjalizacje:

  • Designer
  • Deweloper

Elementy:

  • Dialogi i warstwy
  • Nawigacja
  • Przyciski i kontrolki

Spis treści

    Istota i cel kryterium

    Głównym założeniem tego kryterium sukcesu jest zapewnienie, że użytkownik obsługujący serwis za pomocą klawiatury nigdy nie straci z oczu elementu, na którym aktualnie się znajduje. Kiedy dany komponent interaktywny otrzymuje fokus, żadna treść stworzona przez autora strony nie może go całkowicie zasłonić ani ukryć przed wzrokiem użytkownika.

    Wytyczna ta zapobiega sytuacjom, w których elementy interfejsu znikają pod pływającymi menu czy banerami. Dzięki temu nawigacja staje się przewidywalna, a osoba korzystająca z klawiatury zachowuje pełną kontrolę nad swoimi działaniami i dokładnie widzi swój aktualny punkt odniesienia.

    Pamiętaj, że na poziomie AA element z fokusem może być częściowo zasłonięty – nie może być zasłonięty w całości. Ocenia się sam element, a nie ramkę fokusu (jej brak lub zasłonięcie dotyczy kryterium 2.4.7 Widoczny fokus). Niemniej jednak Twoim nadrzędnym celem powinno być całkowite unikanie nakładania się na siebie treści.

    Definicja w j. angielskim

    Definicja dostępna pod adresem:
    https://www.w3.org/WAI/WCAG22/quickref/#focus-not-obscured-minimum

    Słownik pojęć

    Fokus (ang.) focus
    –

    stan aktywnego wyróżnienia elementu interfejsu (takiego jak odnośnik, przycisk czy pole formularza), który wskazuje gotowość komponentu na przyjęcie akcji lub danych wprowadzanych przez użytkownika.

    Wpływ na dostępność (Kogo wspierasz?)

    • Osoby słabowidzące: Użytkownicy korzystający z powiększenia ekranowego potrzebują wyraźnych, niczym nieprzesłoniętych punktów orientacyjnych, aby sprawnie śledzić interakcje.
    • Użytkownicy z niepełnosprawnościami motorycznymi: Osoby, które ze względu na ograniczenia fizyczne rezygnują z myszy komputerowej, polegają wyłącznie na sekwencyjnym przechodzeniu tabulatorem.
    • Osoby z zaburzeniami poznawczymi: Stały, niezasłonięty wskaźnik ułatwia skupienie uwagi, redukuje dezorientację oraz zapobiega frustracji wywołanej nagłym zniknięciem aktywnego elementu.
    • Osoby korzystające z nawigacji klawiaturowej: Usunięcie problemu z niewidocznym punktem pozwala im bez przeszkód realizować operacje na stronie, bez obawy o zgubienie pozycji.

    Zasady wdrażania i wymagania techniczne

    • Kontroluj zachowanie dynamicznych kontrolek w JavaScript: Przy otwieraniu okien modalnych ((ang.) modals), rozwijaniu akordeonów czy aktywacji menu bocznego dbaj o to, aby fokus był natychmiastowo i poprawnie przenoszony do nowo otwartej, w pełni widocznej sekcji treści.
    • Zarządzaj marginesami przewijania w CSS: W przypadku stosowania stałych nagłówków lub stopek, wdróż właściwość scroll-margin (np. scroll-margin-top) na elementach docelowych linków kotwicowych. Spowoduje to, że przeglądarka podczas przewijania automatycznie pozostawi bezpieczny odstęp i nie schowa aktywnego elementu.
    • Zadbaj o właściwe rozmieszczenie warstw: Precyzyjnie operuj właściwością z-index, upewniając się, że elementy pływające (np. czaty, okienka (ang.) cookies) nie nakładają się w sposób niekontrolowany na standardową ścieżkę tabulacji.
    • Projektuj elastycznie i responsywnie: Upewnij się, że elementy stałe nie zmieniają swojego położenia w sposób, który na mniejszych ekranach (smartfony, tablety) doprowadzi do całkowitego zablokowania widoczności interaktywnych komponentów.

    Wyjątki i sytuacje szczególne

    Kryterium to przewiduje pewne specyficzne okoliczności, w których reguła pełnej widoczności komponentu nie zostaje naruszona:

    • Możliwość odsłonięcia bez zmiany fokusu: Jeżeli treść, którą użytkownik sam otworzył (np. okno czatu), zasłoni element z fokusem, a użytkownik może go odsłonić bez przenoszenia fokusu (np. klawiszem Esc albo przewijając stronę strzałkami), kryterium uznaje się za spełnione. Wyjątek nie dotyczy treści umieszczonej przez autora na stałe (np. przyklejonego nagłówka lub stopki) ani treści, która pojawia się bez działania użytkownika.
    • Działania zainicjowane przez użytkownika: Jeśli to sam użytkownik zmienił pozycję jakiegoś elementu na ekranie (np. przesunął ruchomy pasek narzędzi lub przeciągnął kartę) i w efekcie zasłonił komponent z fokusem, nie jest to uznawane za błąd autora. Liczy się wyłącznie pozycja wyjściowa komponentów podczas ładowania strony.
    • Kontrolki systemowe: Ograniczenie to nie obejmuje elementów generowanych bezpośrednio przez system operacyjny lub przeglądarkę, na które autor kodu nie ma żadnego wpływu.
    • Warstwy półprzezroczyste: Sytuacja, w której element znajduje się pod warstwą o niepełnym kryciu, nie oznacza całkowitego zasłonięcia. Pamiętaj jednak, że wynikowy kontrast wskaźnika fokusu musi wtedy spełniać niezależne wymagania dotyczące kontrastu komponentów nietekstowych.

    Przykłady implementacji

    Najczęstsze błędy

    • F110: Błąd polegający na całkowitym ukryciu aktywnego elementu interfejsu (na który przeszedł fokus) przez stały nagłówek ((ang.) sticky header) lub stałą stopkę ((ang.) sticky footer) podczas sekwencyjnego przewijania zawartości strony.
    • Wadliwa pętla fokusu: Otwieranie okien dialogowych bez poprawnego przeniesienia punktu skupienia, co skutkuje tym, że użytkownik porusza się „w ciemno” pod warstwą aktywnego okna.
    • Pływające banery informacyjne i dymki podpowiedzi ((ang.) tooltips): Baner (np. komunikat o polityce prywatności) zostaje na ekranie i w całości zasłania element, na który właśnie trafił fokus. Błędem jest też dymek, który nie znika po przeniesieniu fokusu i w całości zasłania kolejny element z fokusem. Dymek, który znika, gdy fokus przechodzi dalej, nie narusza kryterium, nawet jeśli przykrywa sąsiednie przyciski.

    Najlepsze praktyki

    • Stosuj przesunięcie i reflow treści: Zamiast nakładać nowe panele (np. paski boczne) bezpośrednio na tekst, Zaprogramuj je tak, aby po otwarciu zwężały główny obszar roboczy, powodując bezpieczne dostosowanie i przesunięcie reszty komponentów ((ang.) reflow).
    • Dąż do standardów poziomu AAA: Projektuj interfejsy w taki sposób, aby komponent w stanie fokusu nigdy nie był nawet częściowo zasłonięty, zapewniając jego stuprocentową widoczność w każdej sytuacji (zgodnie z kryterium 2.4.12).
    • Projektuj z dużym marginesem bezpieczeństwa: dodawaj dodatkową przestrzeń wokół kluczowych przycisków akcji, aby dynamiczne elementy miały mniejszą szansę wejścia z nimi w kolizję wizualną.
    • Wdrażaj komponenty harmonijkowe: Używaj struktur typu (ang.) accordion, które podczas rozwijania fizycznie odpychają pozostałą zawartość w dół ekranu, eliminując ryzyko jakiegokolwiek nakładania się warstw.

    Metody testowania

    • NVDA: Aktywuj czytnik ekranu i przemieszczaj się sekwencyjnie po stronie za pomocą klawisza Tab. Kontroluj wzrokiem, czy w momencie, gdy syntezator mowy odczytuje dany element, jest on choć częściowo widoczny i nie zniknął w całości pod stałym nagłówkiem lub panelem bocznym (sama ramka fokusu nie wystarcza).
    • Narzędzie deweloperskie (ang.) Developer Tools: Wykorzystaj podgląd drzewa DOM oraz style CSS, aby przeanalizować zachowanie właściwości pozycjonowania stałego oraz sprawdzić obecność reguł scroll-margin zapobiegających kolizjom warstw.
    • Testowanie manualne: Przejdź całą ścieżkę nawigacji na stronie za pomocą klawiszy Tab oraz Shift + Tab (poruszając się zarówno w dół, jak i w górę dokumentu). Zwróć szczególną uwagę na zachowanie elementów w pobliżu stałych pasków oraz upewnij się, że przy maksymalnym przewinięciu żaden punkt skupienia nie staje się całkowicie niewidoczny.

    Sprawdź swoją wiedzę

    W linku poniżej znajduje się 5 widoków z nakładającymi się warstwami (przyklejone nagłówki i stopki, pływający przycisk czatu, okno alertu).

    Twoim zadaniem jest sprawdzenie, czy element, który otrzymuje fokus klawiatury, jest kiedykolwiek całkowicie zasłonięty przez inną warstwę.

    Jak to sprawdzić?

    1. Przejdź klawiszem Tab do pierwszego przycisku w przykładzie.
    2. Naciskaj Tab, aby przeglądarka przewijała kolejne przyciski. Przyciski, które otwierają okno, aktywuj klawiszem Enter i sprawdź, gdzie jest fokus.
    3. Sprawdź też przechodzenie wstecz (Shift + Tab), także po ręcznym przewinięciu obszaru na sam dół.
    4. Po każdym naciśnięciu klawisza sprawdź, czy widzisz choćby fragment elementu z fokusem. Jeśli element zniknął w całości pod inną warstwą, kryterium nie jest spełnione.

    Proponowane narzędzia: Klawiatura (Tab, Shift + Tab)

    Notatka: Zanim zajrzysz do rozwiązania, przetestuj i zapisz swoje wnioski na kartce.

    #1 DOBRZE

    Dlaczego: Na przewijanym obszarze ustawiono właściwość CSS scroll-padding-bottom o wartości nieco większej niż wysokość stopki (technika C43). Dzięki temu przy przechodzeniu klawiszem Tab przeglądarka przewija treść tak, że przycisk z fokusem nie chowa się za stopką.


    #2 DOBRZE

    Dlaczego: Pływający przycisk czatu w prawym dolnym rogu zasłania niewielki fragment przycisku „Złóż zamówienie”, ale przycisk z fokusem pozostaje w większości widoczny. Kryterium 2.4.11 (poziom AA) dopuszcza częściowe zasłonięcie – element nie może być zasłonięty w całości. Kryterium 2.4.12 (AAA) uznałoby ten układ za niezgodny.


    #3 BŁĄD

    Problem: Kiedy przemieszczasz się klawiszem Tab w dół, przeglądarka podciąga kolejne przyciski, by zmieścić je w oknie. Niestety, zatrzymuje je dokładnie na dolnej krawędzi kontenera, czyli idealnie pod przyklejoną stopką (banerem).
    Dlaczego: Użytkownik nie widzi „Opcji 5”, na której jest fokus, bo przycisk jest w całości zasłonięty przez przyklejoną stopkę (błąd F110).
    Naprawa: Poinformuj przeglądarkę o istnieniu „martwej strefy” za pomocą deklaracji scroll-padding-bottom: 70px; na przewijanym kontenerze (zobacz Przykład 1).


    #4 BŁĄD

    Problem: Identyczna kolizja warstw, ale dotycząca górnego marginesu.
    Dlaczego: Gdy przewiniesz obszar ręcznie na sam dół, a potem cofasz się klawiszami Shift + Tab, przeglądarka podciąga przycisk pod samą górę obszaru. Tam jednak jest przyklejone menu (position: sticky), które zasłania przycisk z fokusem w całości (błąd F110).
    Naprawa: Dodaj na przewijanym obszarze scroll-padding-top o wartości nieco większej niż wysokość menu (np. 70px).


    #5 BŁĄD

    Problem: Po otwarciu okno alertu zasłania przyciski pod spodem, ale fokus zostaje na „Otwórz alert”, a kolejne naciśnięcia Tab przenoszą go na „Opcja 1” i „Opcja 2” – wszystkie w całości pod oknem. Klawisz Esc nie zamyka okna.
    Dlaczego: Okno nie przejmuje fokusu, nie ogranicza do siebie nawigacji klawiaturą i nie zamyka się po utracie fokusu. Element z fokusem jest więc w całości zasłonięty, a użytkownik nie może go odsłonić bez przenoszenia fokusu (np. klawiszem Esc), więc nie działa też wyjątek z uwagi 2 kryterium.
    Naprawa: Po otwarciu przenieś fokus do alertu (np. na „Zamknij”). Następnie wybierz jedno z rozwiązań: zablokuj tło na czas otwarcia (np. <dialog> z showModal() albo atrybut inert), zamykaj alert, gdy fokus go opuści, albo zapewnij zamknięcie klawiszem Esc, które odsłoni zasłonięty element. Po zamknięciu oddaj fokus na „Otwórz alert”.

    Źródła