1.3.3 Cechy zmysłowe (ang.) Sensory Characteristics
Spis treści
Istota i cel kryterium
Kryterium zapewnia, że instrukcje na stronie są zrozumiałe także dla osób, które nie odbierają kształtu, rozmiaru czy położenia elementów albo nie słyszą dźwięku.
Należy upewnić się, że instrukcje potrzebne do zrozumienia treści i jej obsługi nie polegają wyłącznie na cechach zmysłowych komponentów, takich jak kształt, kolor, rozmiar, wizualne położenie, orientacja czy dźwięk.
Użytkownicy niewidomi, słabowidzący, niesłyszący lub ci, którzy mają problemy poznawcze, mogą nie być w stanie dostrzec lub zinterpretować instrukcji opartych wyłącznie na tych cechach zmysłowych.
Definicja w j. angielskim
Definicja dostępna pod adresem:
https://www.w3.org/WAI/WCAG22/quickref/#sensory-characteristics
Definicja w j. polskim
Definicja dostępna pod adresem:
https://www.w3.org/Translations/WCAG21-pl/#w-asciwosci-zmys-owe
Słownik pojęć
- Cechy sensoryczne/zmysłowe
-
–
właściwości elementów, które odbieramy zmysłami, takie jak ich kolor, kształt, wielkość, położenie na stronie (np. góra/dół) czy wydawany dźwięk. Zgodnie z WCAG instrukcje nie mogą odwoływać się wyłącznie do tych cech.
Wpływ na dostępność (Kogo wspierasz?)
- Użytkownicy technologii wspomagających (niewidomi i słabowidzący): Czytnik ekranu to program, który analizuje kod, a nie obraz. Dla niego informacja o tym, że przycisk jest „duży” lub „okrągły”, jest całkowicie nieistniejąca – technologia ta potrzebuje nazwy tekstowej, a nie opisu wizualnego, którego nie potrafi zinterpretować.
- Osoby z zaburzeniami rozpoznawania barw (daltonizm): Poleganie na samym kolorze to zakładanie, że każdy widzi świat w tej samej palecie. Jeśli instrukcja brzmi „popraw pola zaznaczone na czerwono”, osoba z daltonizmem może nie wiedzieć, o które pola chodzi, co prowadzi do dezorientacji i porzucenia zadania.
- Osoby niesłyszące i słabosłyszące: Dźwięk bez wizualnego wsparcia staje się „cichą barierą”. Użytkownik nie wykona instrukcji „zacznij mówić, gdy usłyszysz sygnał”, jeśli instrukcja wskazuje ten moment tylko sygnałem dźwiękowym.
- Osoby z trudnościami poznawczymi: Instrukcje oparte na orientacji przestrzennej (np. „wybierz element po skosie”) wymuszają dodatkowy wysiłek intelektualny związany z orientacją w układzie strony. Prosta, tekstowa komenda „Kliknij Zapisz” eliminuje zbędne „zgadywanie”, co autor miał na myśli.
- Użytkownicy korzystający z dużego powiększenia (lupy ekranowej): Przy powiększeniu rzędu 400% lub większym, użytkownik widzi tylko mały wycinek strony. Polecenie „zobacz menu po prawej” zmusza go do żmudnego przesuwania widoku w poszukiwaniu elementu, który znajduje się daleko poza jego aktualnym polem widzenia.
- Osoby pracujące w specyficznych warunkach (np. wyciszony dźwięk): Instrukcje odwołujące się tylko do dźwięku są niewykonalne dla użytkowników, którzy mają wyłączone głośniki lub przebywają w hałaśliwym miejscu, gdzie sygnały audio są niesłyszalne.
Zasady wdrażania i wymagania techniczne
- Zrezygnuj z instrukcji lokalizacyjnych: Zamiast pisać „kliknij przycisk po lewej”, użyj nazwy tego przycisku: „wybierz przycisk 'Dalej’”.
- Nie opieraj instrukcji na samym kolorze: Zamiast „Kliknij zielony przycisk” napisz „Kliknij zielony przycisk »Dalej«”. Samo oznaczenie informacji kolorem (np. błędu czerwoną ramką) ocenia kryterium 1.4.1 Użycie koloru.
- Opisuj kształty i rozmiary: Jeśli elementy różnią się wyglądem, dodaj do nich etykiety tekstowe dostępne dla czytników ekranu (np. atrybuty ARIA).
- Nie opieraj instrukcji na samym dźwięku: Zamiast „Zacznij mówić, gdy usłyszysz sygnał” napisz „Zacznij mówić, gdy usłyszysz sygnał i zobaczysz komunikat »Nagrywanie…«”. Kryterium dotyczy instrukcji, a nie każdego sygnału dźwiękowego: informację przekazaną samym dźwiękiem (np. sygnał nowej wiadomości) ocenia się w kryterium 1.1.1 Treść nietekstowa.
- Dostarczaj tekst ukryty wizualnie: W sytuacjach, gdzie ze względów estetycznych nie możesz dodać widocznego tekstu, zastosuj klasę CSS typu
.visually-hidden, aby dostarczyć niezbędny kontekst wyłącznie dla użytkowników czytników ekranu.
Wyjątki i sytuacje szczególne
Kryterium to nie zabrania używania kolorów, kształtów czy dźwięków jako dodatkowego wsparcia. Są one wręcz pożądane jako element wzmacniający przekaz, pod warunkiem, że instrukcja nie opiera się wyłącznie na nich, np. podaje też nazwę elementu.
Przykłady implementacji
Kolor i tekst
Instrukcje dla pól formularza
Instrukcje nawigacyjne
Alert dźwiękowy
Najczęstsze błędy
- Podawanie instrukcji nawigacyjnych opartych tylko na pozycji elementu (np. „instrukcja znajduje się w lewej kolumnie”).
- Używanie ikon bez tekstowych etykiet lub ukrytych nazw dostępnych dla czytników ekranu.
- Instrukcje odwołujące się tylko do dźwięku (np. „Zacznij mówić, gdy usłyszysz sygnał”), które nie wskazują innego sposobu rozpoznania tego momentu.
- Instrukcje odwołujące się tylko do symbolu graficznego (np. „Produkty oznaczone kółkiem są dostępne od ręki”) – błąd F26.
- Opisywanie elementów interaktywnych wyłącznie przez ich wygląd (np. „kliknij duży, niebieski przycisk”).
Najlepsze praktyki
- Zasada redundancji (wielokanałowości): Zawsze przekazuj kluczowe informacje na co najmniej dwa sposoby (np. kolor + tekst, kształt + ikona, dźwięk + tekst).
- Semantyka HTML: Stosuj poprawne znaczniki, takie jak
<label>czy<button>, które naturalnie wspierają dostępność i pomagają technologiom asystującym w identyfikacji elementów. - Konkretne nazewnictwo: Zrezygnuj z ogólników typu „kliknij tutaj” na rzecz konkretnych wezwań do działania, np. „Dodaj do koszyka”.
- Wzbogacanie ARIA: Wykorzystuj atrybuty takie jak
aria-labelczyaria-describedby, aby dostarczyć dodatkowy kontekst tam, gdzie standardowy HTML nie jest wystarczający. - Dostarczaj alternatywy dla mechanizmów (ang.) CAPTCHA: To wymóg kryterium 1.1.1 Treść nietekstowa, nie 1.3.3. Alternatywa tekstowa musi określać i opisywać cel CAPTCHA (np. „Wpisz znaki z obrazka, aby potwierdzić, że nie jesteś botem”), a strona musi udostępniać też inną formę CAPTCHA, odbieraną innym zmysłem (np. wersję dźwiękową).
Metody testowania
- Narzędzie deweloperskie (ang.) Developer Tools: Sprawdź w drzewie DOM, czy elementy identyfikowane wizualnie posiadają odpowiednie etykiety tekstowe i czy nie są puste (np. brak atrybutu
alt). - NVDA: Uruchom czytnik ekranu i zweryfikuj, czy po przejściu do danej sekcji otrzymujesz wszystkie niezbędne instrukcje do jej obsługi bez patrzenia na monitor.
- (ang.) WAVE Evaluation Tool: Użyj narzędzia do wykrycia błędów w strukturze formularzy i braku powiązań między komunikatami a polami edycyjnymi.
- Testowanie manualne: Wyłącz głośniki oraz style CSS, a następnie oceń, czy treść strony i instrukcje nadal pozostają w pełni zrozumiałe i możliwe do wykonania.
Sprawdź swoją wiedzę
W poniżej podanym linku znajduje się 5 przykładów interfejsów. Twoim celem jest ocena, czy instrukcje przekazywane użytkownikowi nie polegają wyłącznie na cechach zmysłowych (kształt, kolor, rozmiar, lokalizacja, dźwięk).
Proponowane narzędzia: Narzędzie deweloperskie (ang.) Developer Tools, NVDA, (ang.) WAVE Evaluation Tool, Testowanie manualne
Notatka: Zanim zajrzysz do rozwiązania, uruchom wybrane narzędzia testowe i zapisz swoje wnioski na kartce.
#1 BŁĄD
Problem: Instrukcja wskazuje przycisk wyłącznie kształtem („okrągły przycisk”).
Dlaczego: Czytnik ekranu ogłosi dwa przyciski, „Odrzuć” i „Akceptuj”, ale nie przekaże ich kształtu, więc osoba niewidoma nie wie, który z nich jest „okrągły”.
Naprawa: W instrukcji podać nazwę przycisku, np. „kliknij okrągły przycisk „Akceptuj””, i pokazać tę nazwę jako widoczny tekst na przycisku.
#2 DOBRZE
Dlaczego: Instrukcja wspomina kolor („zielony”) i położenie („w prawym dolnym rogu”), ale nie opiera się wyłącznie na nich, bo podaje też etykietę przycisku: „Dalej”. Osoba, która nie widzi koloru ani układu strony, nadal wie, którego przycisku szukać.
#3 BŁĄD
Problem: Instrukcja „wybierz jeden z niebieskich terminów” opiera się wyłącznie na kolorze.
Dlaczego: Osoba niewidoma ani osoba, która nie rozróżnia kolorów, nie wie, które terminy są niebieskie. Dodatkowo terminy wolne od zajętych odróżnia tylko kolor, co jest też błędem kryterium 1.4.1 Użycie koloru.
Naprawa: Napisać „wybierz jeden z wolnych terminów” i oznaczyć terminy tekstem, np. „10:00 (wolny)”, „11:00 (zajęty)”.
#4 DOBRZE
Dlaczego: Instrukcja wspomina sygnał dźwiękowy, ale nie opiera się wyłącznie na nim, bo wskazuje też komunikat tekstowy „Nagrywanie…”. Komunikat jest w regionie role="status", więc czytnik ekranu też go ogłosi. Gdyby instrukcja brzmiała tylko „zacznij mówić, gdy usłyszysz sygnał”, byłby to błąd, nawet jeśli napis na ekranie się pojawia.
#5 BŁĄD
Problem: Instrukcja wskazuje menu wyłącznie położeniem („po prawej stronie”), a panel ma widoczną nazwę „Kategorie”, której instrukcja nie podaje.
Dlaczego: Na telefonie menu spada pod tekst, a czytnik ekranu czyta stronę liniowo, więc „prawa strona” traci sens. Użytkownik nie wie, którego elementu szukać.
Naprawa: Podać nazwę menu, np. „skorzystaj z menu „Kategorie” (po prawej stronie)”. Położenie może zostać jako uzupełnienie.
Źródła
- Abou-Zahra S., Eggert E., Vanderheiden G. [i in.] (red.), „1.3.3 Sensory Characteristics Level A”, [w:] Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2 Quick Reference, 2025, https://www.w3.org/WAI/WCAG22/quickref/#sensory-characteristics [dostęp: 4.05.2026].
- Accessibility Guidelines Working Group Participants, „Understanding SC 1.3.3 Sensory Characteristics (Level A)”, [w:] WCAG 2.2 Understanding Docs, 2025, https://www.w3.org/WAI/WCAG22/Understanding/sensory-characteristics.html [dostęp: 4.05.2026].
- World Wide Web Consortium (W3C), „Kryterium sukcesu 1.3.3 Właściwości zmysłowe”, [w:] Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.1, tłum. Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego, 2021, https://www.w3.org/Translations/WCAG21-pl/#w-asciwosci-zmys-owe [dostęp: 4.05.2026].
- DOCK sp. z o.o., WCAG 1.3.3: Cechy sensoryczne, https://wcag.dock.codes/pl/dokumentacja/wcag-133/ [dostęp: 4.05.2026].
Dodatkowe linki
- W3C WCAG:
- Dokładna definicja: https://www.w3.org/WAI/WCAG22/quickref/#sensory-characteristics
- Dokument pomocniczy W3C: https://www.w3.org/WAI/WCAG22/Understanding/sensory-characteristics.html